107,6 FM

Bojków, czyli Schönwald. Dzisiejsza dzielnica Gliwic obchodzi 750-lecie istnienia, ale dawna wieś jest już tylko historią przejdź do galerii

Średniowieczna wieś była unikatową enklawą niemieckiej społeczności. Wszystko zmieniło się po II wojnie światowej.

Dziś Bojków jest dzielnicą Gliwic, ale przez wieki wieś nazywała się Schönwald (początkowo Scuenevalde), co oznacza piękny las, a nazwa ta funkcjonowała aż do połowy XX wieku. Wśród polskojęzycznych mieszkańców okolicznych wiosek miejscowość nazywano Szywałd.

Rozległe tereny, niegdyś pokryte lasem, należały do dawnego klasztoru cystersów w Rudach. To oni sprowadzili na Śląsk niemieckich osadników z Frankonii, którzy wykarczowali las i osiedlili się "na suchym pniu". W ramach tej akcji osiedleńczej powstały również pobliskie Stanica i Żernica.

Już w akcie nadania z 1269 r., w miejscowości ustanowiono kościół, jednak nie zachowały się bardziej szczegółowe informacje na temat pierwotnej świątyni.

Schönwald był określany "niemiecką wyspą" i istotnie, przez wieki stanowił unikatową enklawę niemieckiej społeczności wiejskiej, która zachowała swoją odrębność kulturową - tradycje i zwyczaje, stroje, odmienne budownictwo, a nawet archaiczną gwarę.

Wieś miała charakter rolniczy. Niemal od początku chłopi sprzedawali swoje produkty na targu w Gliwicach, a od XVII wieku trudnili się także furmaństwem. Z kolei kobiety zasłynęły jako znakomite hafciarki. Panie założyły Izbę Hafciarstwa (zrzeszającą nawet setkę członkiń!) i miały swój sklep na gliwickim rynku.

W niektórych aspektach hermetyczność tej społeczności była jednak problemem - niechęć do osób spoza wsi powodowała, że małżeństwa często były zawierane pomiędzy bliskimi krewnymi, co skutkowało dużą liczbą głuchoniemych i niepełnosprawnych umysłowo.

Kres miejscowości w dotychczasowym kształcie i jej specyficznej społeczności przyniosła końcówka II wojny światowej. Tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej niemiecka administracja ewakuowała znaczną część ludności, następnie wycofało się niemieckie wojsko.

Czerwonoarmiści zamordowali ok. 120 szywałdzian, dopuścili się licznych aktów przemocy i spalili wiele budynków. Tuż po wojnie pozostałych rdzennych mieszkańców wysiedlono, a do wsi sprowadzono przesiedleńców z okolic Olkusza i Tarnopola.

Czytaj dalej na kolejnej stronie >>>

« 1 2 »
oceń artykuł Pobieranie..
  • Szpieg
    15.09.2019 07:34
    Pierwsi osadnicy z Frankoni przybyli do Szywałdu dopiero w 1798 roku
    doceń 0
  • Nick
    15.09.2019 18:08
    Czy nazwa nie pochodzi od nazwiska dowódcy wojsk sowieckich, które "wyzwalały" Szywald, niejakiego Bojkowa?
  • soa
    18.09.2019 08:41
    Nie wiem na jakiej podstawie wciąż się twierdzi, że Szywołdzanie żenili się tylko między sobą i wskutek tego pojawiały sie tam jakieś choroby. Żeby się przekonać, że tak wcale nie było, wystarczy przejrzeć stare księgi kościelne, gdzie obok typowo niemieckich nazwisk często pojawiają się też nazwiska o pochodzeniu słowiańkim, występujące również w innych okolicznych wioskach.
    doceń 0
  • soa
    18.09.2019 09:13
    Już jeden z najstarszych dokumentów dot. Schönwaldu, urbarz z roku 1534, wymienia m.in. takich mieszkańców tej miejscowości jak Botschek, Cebulla, Chudobba, Cich, Gorzawski, Grziwatz, Sobotta, Nierichlo, Peretzki, Piecha, Plichta, Polednie, Przybilla, Niesporke (od Nieszporek), Wischgoll (od Wyrzgoł), Woitke (od Woitek), Holetzke (od Holetzek) itd. Nazwiska te na pewno nie przyszły z zachodu razem z kolonistami, ani nie zostały też nadane przez samych Szywołdzian, bo to nie był ich język. Po prostu Szywołdziannie i Szywołdzianki mieli żony i mężow nie tylko z własnej wioski, ale też całej okolicy. Oczywiście ci, którzy wżenili się do Schönwaldu byli w mniejszości i stąd całkowice asymilowali się z miejscowmi mieszkańcami zarówno pod względem języka, jak i zwyczajów.
    To, że Szywołdzianie najczęściej żenili się ze „swoimi”, nie było niczym niezwykłym i nie wynikało z jakiejś tam niechęci do „obcych”. Tak było po prostu w każdej wsi. Przeglądałem księgi kościelne sąsiednich miejscowości i tam też większość małżeństw z ostatnich kilkustet lat oboje byli z tej samej wioski.
    doceń 0

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama